सीताफळ आणि आरोग्यदायी फायदे

 

  

फूड्स

. २०२५ ऑक्टोबर २;१४(१९):३४१३. doi: १०.३३९०/foods१४१९३४१३

सीताफळाचे (ॲनोना स्क्वामोसा) पोषण, जैविक क्रिया आणि आरोग्य फायदे यांचा आढावा: फायटोकेमिकल्सपासून संभाव्य उपयोगापर्यंत

निंगली ची १,२, शाओ गोंग १,२,*, यांग लुओ ३, चेंगहान झांग ४, जिंगजिंग चेन १,*, टिंगहुई चेन २

संपादक:

 ४.१ सीताफळ हे जीवनसत्त्वे, खनिजे, आहारातील तंतुमय पदार्थ (फायबर) आणि अँटीऑक्सिडंट्सने समृद्ध आहे, जे रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात. भारतात, त्वचारोग, अल्सर, अपचन, संधिवात आणि ट्यूमरवर उपचार करण्यासाठी, तसेच वेदना कमी करण्यासाठी, कीटक दूर ठेवण्यासाठी आणि मलेरियाचा सामना करण्यासाठी लोक औषधोपचारात याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर फार पूर्वीपासून केला जात आहे [४].  कच्च्या फळात टॅनिन असतात, जे तीव्र अतिसार आणि आवळ्याच्या उपचारासाठी औषधांमध्ये तुरट म्हणून वापरले जातात. ठेचलेल्या पानांची पेस्ट बनवून ती फोड, पुटकुळ्या आणि व्रणांवर लावली जात असे. आधुनिक औषधशास्त्रीय प्रयोगांद्वारे सिद्ध झाल्याप्रमाणे, फळाचे अनेक औषधी गुणधर्म, जसे की कर्करोगविरोधी, दाहशामक आणि रक्तातील साखरेच्या प्रतिसादाचे नियमन, हे प्रामुख्याने त्यातील फ्लेव्होनॉइड्स, टर्पेन्स, ॲसिटोजेनिन, स्क्वामॉन्स आणि अल्कलॉइड्स [21,44] यांसारख्या जैव-सक्रिय संयुगांमुळे आहेत. निष्कर्षतः, सीए (CA) आणि त्याचे उप-उत्पादन हे नवीन कार्यात्मक अन्न आणि औषधांच्या विकासासाठी आशादायक पर्याय आहेत आणि त्याचे आरोग्य फायदे आकृती २ मध्ये दर्शविले आहेत.

४.३. रक्तातील साखरेच्या प्रतिसादाचे नियमन

मधुमेहामध्ये दीर्घकाळ रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढलेले असते, आणि हर्बल पदार्थ सुरक्षित उपचारात्मक पर्याय प्रदान करतात.  पारंपारिक मेक्सिकन लोकवैद्यक म्हणून, CA (लगदा, पाने आणि साल) चा वापर हायपरग्लायसेमिया आणि मधुमेहाच्या सहाय्यक व्यवस्थापनासाठी, विशेषतः रोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात केला जातो [52]. हे सिद्ध झाले आहे की मानक औषध अकार्बोसच्या तुलनेत CAP आणि CAL दोन्ही अर्क α-ग्लुकोसिडेस आणि α-अमायलेज क्रियाकलापांचे लक्षणीयरीत्या अधिक मजबूत प्रतिबंध दर्शवतात [53].  प्राण्यांवरील प्रयोगांमध्ये, सालीच्या लायोफिलायझेटने (१००-२०० मिग्रॅ/किलो) निरोगी विस्टार उंदरांमध्ये जेवणानंतरची ग्लुकोज पातळी प्रभावीपणे कमी केली आणि १४ दिवसांच्या उपचारानंतर टाईप २ मधुमेह असलेल्या उंदरांमध्ये उपवास न करता घेतलेली केशिका ग्लुकोज, ग्लुकोज असहिष्णुता आणि इन्सुलिन प्रतिसादात लक्षणीय सुधारणा केली [५४]. त्याच वेळी, पानांच्या हायड्रोअल्कोहोलिक अर्काने (तीनशे पन्नास मिलिग्रॅम प्रति किलोग्रॅम) सामान्य ग्लुकोज पातळी असलेल्या आणि ॲलोक्झान-प्रेरित मधुमेह असलेल्या दोन्ही प्रकारच्या उंदरांमध्ये जेवणानंतरची रक्तातील ग्लुकोज पातळी लक्षणीयरीत्या कमी केली, ज्यामुळे ग्लायब्युराइडच्या तुलनेत समान किंवा श्रेष्ठ मधुमेह-विरोधी प्रभाव दिसून आला [५५]. हे निष्कर्ष एकत्रितपणे रक्तातील ग्लुकोज नियंत्रित करणाऱ्या यंत्रणांना पुष्टी देतात आणि टाईप २ मधुमेहासाठी एक पूरक उपचार म्हणून त्याच्या क्षमतेला समर्थन देतात.

४.४. संज्ञानात्मक कार्यात सुधारणा

CAL स्मरणशक्ती वाढवण्यासाठी आणि न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकारांना प्रतिबंध करण्यासाठी संभाव्य क्रियाकलाप दर्शवते.  स्कोपोलॅमिन-प्रेरित स्मृतिभ्रंशाच्या उंदरांच्या मॉडेल्समध्ये, सीएएल (CAL) अर्काने एकूण ॲसिटिलकोलीन कमी करून आणि कोलीन ॲसिटिलट्रान्सफरेजची क्रियाशीलता वाढवून कोलिनर्जिक प्रणाली नियंत्रित केली, ज्यामुळे ऑक्सिडेटिव्ह ताण आणि कोलिनर्जिक बिघाडाशी संबंधित स्मृतीभ्रंश प्रभावीपणे रोखला गेला [56]. अमायलोइड-बीटा-इंजेक्टेड अल्झायमर रोगाच्या (AD) मॉडेल्समध्ये, त्याच्या इथेनॉल अर्काने एपिडर्मल ग्रोथ फॅक्टर रिसेप्टर आणि जी प्रोटीन-कपल्ड रिसेप्टर कायनेज २ मार्गांद्वारे ऑक्सिडेटिव्ह ताण, न्यूरॉनचा मृत्यू, अमायलोइड-बीटाचे एकत्रीकरण आणि स्मृतीतील कमतरता लक्षणीयरीत्या कमी केली [57]. एकत्रितपणे, सीएएल (CAL) अल्झायमर रोगासाठी एक उपचारात्मक उमेदवार आणि संज्ञानात्मक सुधारणेसाठी कार्यात्मक अन्न म्हणून आशादायक आहे.

४.५. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आणि मेंदू व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचे प्रतिबंध

सीए (CA) अनेक यंत्रणांद्वारे हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यास प्रोत्साहन देते, आणि त्याचे संतुलित पोटॅशियम-सोडियम प्रमाण रक्तदाब स्थिर ठेवण्यास मदत करते; भरपूर मॅग्नेशियम हृदयाच्या स्नायूंचे कार्य वाढवते आणि पेटके कमी करते, ज्यामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि पक्षाघाताचा धोका कमी होतो. नियासिन आणि आहारातील फायबर आतड्यांतील शोषण रोखताना कोलेस्ट्रॉलची पातळी नियंत्रित करतात.  याव्यतिरिक्त, CA लिपिड्सवरील फ्री रॅडिकल हल्ले रोखते, हृदयाच्या आरोग्यास मदत करते [21].