**मेटफॉर्मिन आणि टाईप २ मधुमेह डिमेंशियाचा (स्मृतिभ्रंशाचा धोका)

 

Aging Dis. 2019 Feb 1;10(1):37–48. doi: 10.14336/AD.2017.1202

**मेटफॉर्मिन आणि टाईप २ मधुमेह रुग्णांमधील डिमेंशियाचा (स्मृतिभ्रंशाचा) धोका**

Tseng Chin-Hsiao 1,2,3,*

**सारांश**

या पूर्वलक्षी समूहाभ्यासामध्ये (retrospective cohort study), तैवानच्या 'राष्ट्रीय आरोग्य विमा'च्या (National Health Insurance) प्रतिपूर्ती डेटाबेसचा वापर करून, टाईप २ मधुमेह रुग्णांमध्ये मेटफॉर्मिनच्या वापराशी संबंधित डिमेंशियाच्या धोक्याची तपासणी करण्यात आली.

या रुग्णांना १९९९-२००५ या कालावधीत नव्यानेच मधुमेह झाल्याचे निदान झाले होते आणि ३१ डिसेंबर २०११ पर्यंत त्यांच्यावर पाठपुरावा (follow-up) ठेवण्यात आला होता.

मेटफॉर्मिनचा वापर कधीतरी केलेल्या १,४७,७२९ रुग्णांचा आणि कधीही वापर न केलेल्या १५,६७६ रुग्णांचा एक 'अजोडित समूह' (unmatched cohort)

 निश्चित करण्यात आला; त्यानंतर 'प्रोपेंसिटी स्कोर' (PS) पद्धतीचा वापर करून, मेटफॉर्मिनचा वापर केलेल्या १५,६७६ रुग्णांचा आणि वापर न केलेल्या १५,६७६ रुग्णांचा एक 'जोडित समूह' (matched-pair cohort) तयार करण्यात आला.

PS चा वापर करून 'उपचारांच्या संभाव्यतेचे व्यस्त भारांकन' (inverse probability of treatment weighting) समाविष्ट असलेल्या 'कॉक्स रिग्रेशन' (Cox regression) पद्धतीद्वारे 'हॅझार्ड रेशो' (धोक्याचे गुणोत्तर) अंदाजित करण्यात आले. निष्कर्षांवरून असे दिसून आले की, अजोडित समूहामध्ये—

मेटफॉर्मिनचा वापर कधीही न केलेल्या ७१३ रुग्णांना आणि वापर केलेल्या ३,९४३ रुग्णांना डिमेंशिया झाला; याचा घटनादर (incidence rate) अनुक्रमे १,००,००० 'व्यक्ती-वर्ष' (person-years) मागे १०२९.२० आणि ५७०.०३ इतका नोंदवला गेला. एकूण हॅझार्ड रेशो

०.५५० (९५% विश्वास्यता अंतराल: ०.५०८-०.५९६) इतका होता. मेटफॉर्मिन उपचारांच्या एकूण कालावधीच्या पहिल्या (<२७.० महिने), दुसऱ्या (२७.०-५८.१ महिने) आणि तिसऱ्या (>५८.१ महिने) 'तृतीयांश' (tertile) गटांसाठी हॅझार्ड रेशो अनुक्रमे ०.९७५ (०.८९३-१.०६६), ०.५५४ (०.५०६-०.६०७) आणि ०.२८६ (०.२५९-०.३१५) इतका आढळला.  जुळवून घेतलेल्या गटातील (matched cohort) विश्लेषणांनुसार, एकूण 'हॅझार्ड रेशो' (hazard ratio)

 0.707 (0.632-0.791) इतका आढळून आला; तसेच संबंधित 'टर्टाइल'साठी (tertiles) हा रेशो अनुक्रमे 1.279 (1.100-1.488), 0.704 (0.598-0.829) आणि 0.387 (0.320-0.468) इतका होता.

थोडक्यात सांगायचे तर, मेटफॉर्मिनच्या वापराचा संबंध 'डिमेंशिया'चा (स्मृतिभ्रंशाचा) धोका कमी होण्याशी आहे.

कृपया आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

Metformin and the Risk of Dementia Introduction

. 2019 Feb 1;10(1):37–48. doi: 10.14336/AD.2017.1202

Metformin and the Risk of Dementia in Type 2 Diabetes Patients

Tseng Chin-Hsiao ^1,2,3,*

---

Dementia can be caused by vascular etiology or neurodegenerative disease (Alzheimer’s disease). It is a syndrome characterized by deterioration in memory and loss of daily self-care ability.

 It affects mainly the older people but may also happen in the younger generation. 

The World Health Organization (2017) has recognized the growing incidence of dementia in the world population and estimated that the number of people with dementia is currently around 47 million in the world and each year nearly 10 million new cases will add into the growing pool of patients (www.who.int/mediacentre/factsheets/fs362/en/). 

A call for actions and research priorities to reduce the global burden of dementia has been advocated following the First World Health Organization Ministerial Conference on Global Action Against Dementia summoned in March 2015 [1].

Elevated blood glucose may impair cerebral function and patients with diabetes have an increased risk of dementia [2].

 The link between diabetes and dementia is probably multifactorial and mechanisms may involve inflammation, oxidative stress, atherosclerosis, amyloid-β deposition, brain insulin resistance with hyper-insulinemia, advanced glycation end-products (AGEs) and dysregulation of lipid metabolism [3,4].

Metformin is now considered the first-line therapy

 for type 2 diabetes mellitus. It reduces blood glucose level by reducing hepatic gluconeogenesis and increasing muscular glucose uptake through activation of the 5’-adenosine monophosphate-activated protein kinase (AMPK) [5].

 In patients with type 2 diabetes mellitus, in addition to its glucose lowering effect, metformin has also been shown to reduce the risk of atherosclerotic events and cancers and have an anti-aging effect [6].

Studies evaluating the effect of metformin on the risk of dementia are still rare. Four population-based observational studies can be found in the literature, 

three from Taiwan using the administrative database of the National Health Insurance (NHI) and one from the UK using the General Practice Research Database. 

The first study by Hsu et al. from Taiwan showed that users of metformin only (n=1864, hazard ratio 0.76, 95% confidence interval 0.58-0.98) and users of metformin plus sulfonylureas (n=9257, hazard ratio 0.65, 95% confidence interval 0.56-0.74) had lower risk of dementia while compared to diabetes patients without taking any antidiabetic drugs (n=10519) [7]. 

The second study from Taiwan by Cheng et al. enrolled new-onset type 2 diabetes patients who had been using single oral antidiabetic drug of metformin, sulfonylureas and thiazolidinediones (TZDs), respectively [8].

 When metformin users were treated as the referent group, the risk of dementia was significantly higher for users of TZDs but not for users of sulfonylureas [8].

 The third study from Taiwan by Kuan et al. published recently compared 4651 metformin users and a comparable number of non-users matched on propensity score (PS) [9]. 

They showed a significantly higher risk in metformin users with an adjusted hazard ratio of 1.66 (95% confidence interval 1.35-2.04). The UK study by Imfeld et al. showed an increased risk of dementia associated with metformin use (odds ratio 1.71, 95% confidence interval 1.12-2.60) by using a matched case-control design including 7086 incident cases of Alzheimer’s disease and 7086 controls without dementia [10].

In a recent meta-analysis evaluating the impact of insulin sensitizers on the incidence of dementia, Ye et al. showed a statistical trend of risk reduction associated with the use of either TZDs (relative risk 0.75, 95% confidence interval 0.56-1.00, P=0.050) or metformin (relative risk 0.79, 95% confidence interval 0.62-1.01, P=0.064) [11].

Conflicting findings in the effect of metformin on cognitive function were also observed between a follow-up study conducted in Singapore and a small clinical study conducted in Australia. Ng et al. compared the cognitive function of 204 metformin users versus 161 non-users of diabetes patients recruited from the population-based Singapore Longitudinal Aging Study [12].

 They showed that metformin use was associated with a lower risk of cognitive impairment (odds ratio 0.49, 95% confidence interval 0.25-0.95). In the Australian clinical study, Moore et al. showed that, among subgroup participants with diabetes (n=104, 35 metformin users and 91 non-users), worse cognitive performance was observed in metformin users (odds ratio 2.23, 95% confidence interval 1.05-4.75) [13].

Because metformin is widely used in a large number of diabetes patients, the conflicting findings of metformin on dementia risk and cognitive function warrant more in-depth research to clarify whether it can be beneficial or harmful. 

Therefore, the present study aimed at investigating the risk of dementia associated with metformin use in type 2 diabetes patients with careful consideration of potential bias and confounding commonly encountered in pharmacoepidemiological studies using existing administrative databases.

Please take Doctor advice

Metformin and the risk of Dementia

 Aging Dis. 2019 Feb 1;10(1):37–48. doi: 10.14336/AD.2017.1202

Metformin and the Risk of Dementia in Type 2 Diabetes Patients

Tseng Chin-Hsiao 1,2,3,*

Abstract

This retrospective cohort study investigated dementia risk associated with metformin use in type 2 diabetes patients by using the reimbursement database of the Taiwan’s National Health Insurance. 

The patients had new-onset diabetes during 1999-2005 and were followed up until December 31, 2011. 

An unmatched cohort of 147,729 ever users and 15,676 never users of metformin were identified, and a matched-pair cohort of 15,676 ever users and 15,676 never users was created by propensity score (PS). 

Hazard ratios were estimated by Cox regression incorporated with the inverse probability of treatment weighting using PS. Results showed that in the unmatched cohort, 

713 never users and 3943 ever users developed dementia with respective incidence of 1029.20 and 570.03 per 100,000 person-years. The overall hazard ratio 

was 0.550 (95% confidence interval: 0.508-0.596). The hazard ratio for the first (<27.0 months), second (27.0-58.1 months) and third (>58.1 months) tertile of cumulative duration of metformin therapy was 0.975 (0.893-1.066), 0.554 (0.506-0.607) and 0.286 (0.259-0.315), respectively. 

Analyses in the matched cohort showed an overall hazard ratio of 0.707 (0.632-0.791) and the hazard ratio for the respective tertile was 1.279 (1.100-1.488), 0.704 (0.598-0.829) and 0.387 (0.320-0.468).

 In conclusion, metformin use is associated with a reduced dementia risk.

         Please consult your Doctor

सीताफळ आणि आरोग्यदायी फायदे

 

  

फूड्स

. २०२५ ऑक्टोबर २;१४(१९):३४१३. doi: १०.३३९०/foods१४१९३४१३

सीताफळाचे (ॲनोना स्क्वामोसा) पोषण, जैविक क्रिया आणि आरोग्य फायदे यांचा आढावा: फायटोकेमिकल्सपासून संभाव्य उपयोगापर्यंत

निंगली ची १,२, शाओ गोंग १,२,*, यांग लुओ ३, चेंगहान झांग ४, जिंगजिंग चेन १,*, टिंगहुई चेन २

संपादक:

 ४.१ सीताफळ हे जीवनसत्त्वे, खनिजे, आहारातील तंतुमय पदार्थ (फायबर) आणि अँटीऑक्सिडंट्सने समृद्ध आहे, जे रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यास आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी आरोग्य सुधारण्यास मदत करतात. भारतात, त्वचारोग, अल्सर, अपचन, संधिवात आणि ट्यूमरवर उपचार करण्यासाठी, तसेच वेदना कमी करण्यासाठी, कीटक दूर ठेवण्यासाठी आणि मलेरियाचा सामना करण्यासाठी लोक औषधोपचारात याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर फार पूर्वीपासून केला जात आहे [४].  कच्च्या फळात टॅनिन असतात, जे तीव्र अतिसार आणि आवळ्याच्या उपचारासाठी औषधांमध्ये तुरट म्हणून वापरले जातात. ठेचलेल्या पानांची पेस्ट बनवून ती फोड, पुटकुळ्या आणि व्रणांवर लावली जात असे. आधुनिक औषधशास्त्रीय प्रयोगांद्वारे सिद्ध झाल्याप्रमाणे, फळाचे अनेक औषधी गुणधर्म, जसे की कर्करोगविरोधी, दाहशामक आणि रक्तातील साखरेच्या प्रतिसादाचे नियमन, हे प्रामुख्याने त्यातील फ्लेव्होनॉइड्स, टर्पेन्स, ॲसिटोजेनिन, स्क्वामॉन्स आणि अल्कलॉइड्स [21,44] यांसारख्या जैव-सक्रिय संयुगांमुळे आहेत. निष्कर्षतः, सीए (CA) आणि त्याचे उप-उत्पादन हे नवीन कार्यात्मक अन्न आणि औषधांच्या विकासासाठी आशादायक पर्याय आहेत आणि त्याचे आरोग्य फायदे आकृती २ मध्ये दर्शविले आहेत.

४.३. रक्तातील साखरेच्या प्रतिसादाचे नियमन

मधुमेहामध्ये दीर्घकाळ रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढलेले असते, आणि हर्बल पदार्थ सुरक्षित उपचारात्मक पर्याय प्रदान करतात.  पारंपारिक मेक्सिकन लोकवैद्यक म्हणून, CA (लगदा, पाने आणि साल) चा वापर हायपरग्लायसेमिया आणि मधुमेहाच्या सहाय्यक व्यवस्थापनासाठी, विशेषतः रोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात केला जातो [52]. हे सिद्ध झाले आहे की मानक औषध अकार्बोसच्या तुलनेत CAP आणि CAL दोन्ही अर्क α-ग्लुकोसिडेस आणि α-अमायलेज क्रियाकलापांचे लक्षणीयरीत्या अधिक मजबूत प्रतिबंध दर्शवतात [53].  प्राण्यांवरील प्रयोगांमध्ये, सालीच्या लायोफिलायझेटने (१००-२०० मिग्रॅ/किलो) निरोगी विस्टार उंदरांमध्ये जेवणानंतरची ग्लुकोज पातळी प्रभावीपणे कमी केली आणि १४ दिवसांच्या उपचारानंतर टाईप २ मधुमेह असलेल्या उंदरांमध्ये उपवास न करता घेतलेली केशिका ग्लुकोज, ग्लुकोज असहिष्णुता आणि इन्सुलिन प्रतिसादात लक्षणीय सुधारणा केली [५४]. त्याच वेळी, पानांच्या हायड्रोअल्कोहोलिक अर्काने (तीनशे पन्नास मिलिग्रॅम प्रति किलोग्रॅम) सामान्य ग्लुकोज पातळी असलेल्या आणि ॲलोक्झान-प्रेरित मधुमेह असलेल्या दोन्ही प्रकारच्या उंदरांमध्ये जेवणानंतरची रक्तातील ग्लुकोज पातळी लक्षणीयरीत्या कमी केली, ज्यामुळे ग्लायब्युराइडच्या तुलनेत समान किंवा श्रेष्ठ मधुमेह-विरोधी प्रभाव दिसून आला [५५]. हे निष्कर्ष एकत्रितपणे रक्तातील ग्लुकोज नियंत्रित करणाऱ्या यंत्रणांना पुष्टी देतात आणि टाईप २ मधुमेहासाठी एक पूरक उपचार म्हणून त्याच्या क्षमतेला समर्थन देतात.

४.४. संज्ञानात्मक कार्यात सुधारणा

CAL स्मरणशक्ती वाढवण्यासाठी आणि न्यूरोडीजनरेटिव्ह विकारांना प्रतिबंध करण्यासाठी संभाव्य क्रियाकलाप दर्शवते.  स्कोपोलॅमिन-प्रेरित स्मृतिभ्रंशाच्या उंदरांच्या मॉडेल्समध्ये, सीएएल (CAL) अर्काने एकूण ॲसिटिलकोलीन कमी करून आणि कोलीन ॲसिटिलट्रान्सफरेजची क्रियाशीलता वाढवून कोलिनर्जिक प्रणाली नियंत्रित केली, ज्यामुळे ऑक्सिडेटिव्ह ताण आणि कोलिनर्जिक बिघाडाशी संबंधित स्मृतीभ्रंश प्रभावीपणे रोखला गेला [56]. अमायलोइड-बीटा-इंजेक्टेड अल्झायमर रोगाच्या (AD) मॉडेल्समध्ये, त्याच्या इथेनॉल अर्काने एपिडर्मल ग्रोथ फॅक्टर रिसेप्टर आणि जी प्रोटीन-कपल्ड रिसेप्टर कायनेज २ मार्गांद्वारे ऑक्सिडेटिव्ह ताण, न्यूरॉनचा मृत्यू, अमायलोइड-बीटाचे एकत्रीकरण आणि स्मृतीतील कमतरता लक्षणीयरीत्या कमी केली [57]. एकत्रितपणे, सीएएल (CAL) अल्झायमर रोगासाठी एक उपचारात्मक उमेदवार आणि संज्ञानात्मक सुधारणेसाठी कार्यात्मक अन्न म्हणून आशादायक आहे.

४.५. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आणि मेंदू व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचे प्रतिबंध

सीए (CA) अनेक यंत्रणांद्वारे हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यास प्रोत्साहन देते, आणि त्याचे संतुलित पोटॅशियम-सोडियम प्रमाण रक्तदाब स्थिर ठेवण्यास मदत करते; भरपूर मॅग्नेशियम हृदयाच्या स्नायूंचे कार्य वाढवते आणि पेटके कमी करते, ज्यामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि पक्षाघाताचा धोका कमी होतो. नियासिन आणि आहारातील फायबर आतड्यांतील शोषण रोखताना कोलेस्ट्रॉलची पातळी नियंत्रित करतात.  याव्यतिरिक्त, CA लिपिड्सवरील फ्री रॅडिकल हल्ले रोखते, हृदयाच्या आरोग्यास मदत करते [21].

Custered Apple Health Benefits

  

. 2025 Oct 2;14(19):3413. doi: 10.3390/foods14193413

A Review of Nutrition, Bioactivities, and Health Benefits of Custard Apple (Annona squamosa): From Phytochemicals to Potential Application

Ningli Qi ^1,2, Xiao Gong ^1,2,*, Yang Luo ³, Chenghan Zhang ⁴, Jingjing Chen ^1,*, Tinghui Chen ²

Editors:

 4.1 The CA fruit is rich in vitamins, minerals, dietary fiber, and antioxidants that help enhance immune function and promote cardiovascular health. In India, it has been extensively used in folk medicine to treat skin diseases, ulcers, indigestion, arthritis, and tumors, as well as to alleviate pain, repel insects, and combat malaria for a long time [4]. The unripe fruit contains tannins, which are used as astringents in medicines for the treatment of acute diarrhea and dysentery. The crushed leaves were frequently made into a paste for application on boils, blisters, and ulcers. As proven by modern pharmacological experiments, many medicinal properties of the fruit, like anticancer, anti-inflammatory, and regulation of blood sugar response, are primarily attributed to its bioactive compounds, such as flavonoids, terpenes, acetogenins, squamons, and alkaloids [21,44]. In conclusion, CA and its by-product are promising candidates for the development of novel functional foods and drugs, and the health benefits are displayed in Figure 2.

Figure 2. Below

4.3. Regulation of Blood Sugar Response

Diabetes mellitus involves chronic hyperglycemia, with herbal foods providing safe therapeutic alternatives. As a traditional Mexican ethnomedicine, CA (pulp, leaves, and peel) has been utilized for adjuvant management of hyperglycemia and diabetes, particularly during early disease stages [52]. It was confirmed that both CAP and CAL extracts exhibit significantly stronger inhibition of α-glucosidase and α-amylase activities compared to the standard drug acarbose [53]. In animal models, peel lyophilizate (100–200 mg/kg) effectively reduced postprandial glucose in healthy Wistar rats and significantly improved non-fasting capillary glucose, glucose intolerance, and insulin response in type two diabetic mellitus rats after a 14-day treatment [54]. Concurrently, leaf hydroalcoholic extract (three hundred fifty milligrams per kilogram) markedly lowered post-load blood glucose levels in both normoglycemic- and alloxan-induced diabetic rats, demonstrating antidiabetic effects comparable or superior to glyburide [55]. These findings collectively substantiate blood-glucose-regulating mechanisms and support its potential as an adjunctive therapy for type two diabetes mellitus.

4.4. Improvement of Cognitive Function

CAL shows potential activities for enhancing memory and preventing neurodegenerative disorders. In scopolamine-induced amnesia mouse models, CAL extract modulated the cholinergic system by reducing total acetylcholine and elevating choline acetyltransferase activity, effectively preventing memory impairment linked to oxidative stress and cholinergic dysfunction [56]. In amyloid-β-injected Alzheimer’s disease (AD) models, its ethanol extract significantly suppressed oxidative stress, neuronal death, amyloid-beta aggregation, and memory deficits via the epidermal growth factor receptor and G protein-coupled receptor kinase 2 pathways [57]. Collectively, CAL demonstrates promise as a therapeutic candidate for AD and functional food for cognitive improvement.

4.5. Prevention of Cardiovascular and Cerebrovascula Diseases

CA promotes cardiovascular health through multiple mechanisms, and its balanced potassium-to-sodium ratio helps stabilize blood pressure; abundant magnesium enhances myocardial function and relieves cramps, reducing risks of myocardial infarction and stroke. Niacin and dietary fiber regulate cholesterol levels while inhibiting intestinal absorption. Additionally, CA prevents free radical attacks on lipids, supporting heart health [21].

b

Health benefits of the custard apple and its extracts.

सीताफळाचे (Annona squamosa) पोषणमूल्य, जैविक क्रियाशीलता

 

Foods

. 2025 ऑक्टोबर 2;14(19):3413. doi: 10.3390/foods14193413

सीताफळाचे (Annona squamosa) पोषणमूल्य, जैविक क्रियाशीलता आणि आरोग्यविषयक फायदे: एक आढावा – वनस्पतीजन्य रसायनांपासून संभाव्य उपयोगांपर्यंत

Ningli Qi 1,2, Xiao Gong 1,2,*, Yang Luo 3, Chenghan Zhang 4, Jingjing Chen 1,*, Tinghui Chen 2

संपादक: Antonio Cilla, Rafael Guillén Bejara

सारांश

सीताफळ (Custard Apple - CA) हे जगभरातील उष्णकटिबंधीय प्रदेशांमधील 

एक उत्कृष्ट फळ मानले जाते. त्याच्या संवेदनात्मक गुणधर्मांमुळे (organoleptic properties) 

आणि पोषणमूल्यामुळे, या फळाविषयीची रुची आणि कुतूहल दिवसेंदिवस वाढत आहे.

आंतरराष्ट्रीय व्यापाराच्या विस्तारामुळे, अलीकडील वर्षांत या फळाची लागवड आणि त्याचा वापर (सेवन) या दोन्हीमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. 

यापूर्वीच्या संशोधकांनी सीताफळाची पोषणरचना आणि आरोग्यविषयक फायदे यांचा तुरळक स्वरूपात अभ्यास केला आहे; तथापि, त्याच्या प्रक्रिया आणि उपयोगांविषयीची सध्या उपलब्ध असलेली माहिती अत्यंत विखुरलेली आहे. 

तसेच, या फळातील घटक, त्यांची जैविक क्रियाशीलता आणि 

संभाव्य उपयोग यांचा कोणताही सर्वसमावेशक आढावा 

सध्याच्या माहितीत उपलब्ध नाही.

हा आढावा सीताफळाचे पोषणविषयक आणि जैविक गुणधर्म, सुरक्षिततेचे मूल्यांकन आणि संभाव्य उपयोग यांचा सविस्तर सारांश सादर करतो.  'PRISMA' मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करून, २००० ते २०२५ या कालावधीत प्रकाशित झालेले आणि तज्ज्ञांकडून पुनरावलोकन (peer-reviewed) झालेले संशोधनपर अभ्यास PubMed, Scopus, ResearchGate आणि Web of Science या डेटाबेसमध्ये पद्धतशीरपणे शोधण्यात आले. सीताफळाची पोषणरचना, वनस्पतीजन्य रसायने (phytochemicals), जैविक क्रियाशीलता, आरोग्य संवर्धन आणि विविध उपयोग यांविषयी माहिती देणाऱ्या अभ्यासांचा या आढाव्यात समावेश करण्यात आला आहे.

कर्बोदके, प्रथिने, मेदाम्ले (fatty acids), जीवनसत्त्वे आणि खनिजे यांसारख्या प्राथमिक पोषक घटकांव्यतिरिक्त,

सीताफळामध्ये अनेक जैविक संयुगे (bioactive compounds) देखील आढळतात. यामध्ये प्रामुख्याने फिनोल्स, फ्लेव्होनॉइड्स, टर्पेनॉइड्स, 

ॲसिटोजेनिन्स आणि अल्कलॉइड्स यांचा समावेश होतो. या संयुगांमुळे सीताफळाला विविध प्रकारचे आरोग्यविषयक फायदे प्राप्त होतात,

जसे की अँटीऑक्सिडंट (पेशींचे रक्षण करणारे), सूक्ष्मजीव-नाशक (anti-microbial), अर्बुद-नाशक (anti-tumor), रक्तातील साखरेचे नियंत्रण आणि बौद्धिक कार्यक्षमतेत सुधारणा.

तथापि, सीताफळाच्या वैद्यकीय आणि विषारी गुणधर्मांविषयीचा (toxicological profiles) सखोल अभ्यास अद्याप अपुरा आहे. त्यामुळे, 

भविष्यातील संशोधनामध्ये या फळातील घटकांचे प्रमाणित निष्कर्षण (extraction), सुरक्षिततेचे मूल्यांकन आणि प्रत्यक्ष उपयोगात आणण्यायोग्य (translational) संशोधनावर अधिक भर दिला गेला पाहिजे.  याव्यतिरिक्त, औद्योगिक उपयोगांमधील आव्हाने आणि भविष्यातील दृष्टीकोनांची चर्चा करण्यात आली आहे; ज्यामुळे CA च्या उपयोगासंदर्भात सर्वसमावेशक माहिती उपलब्ध होईल, अशी अपेक्षा आहे.

 

सीताफळ

 

Foods

. 2025 ऑक्टोबर 2; 14(19):3413. doi: 10.3390/foods14193413

सीताफळाचे (Annona squamosa) पोषणमूल्य, जैविक क्रियाशीलता आणि आरोग्यविषयक फायदे: एक आढावा — वनस्पतीजन्य रसायनांपासून ते संभाव्य उपयोगांपर्यंत

Ningli Qi 1,2, Xiao Gong 1,2,*, Yang Luo 3, Chenghan Zhang 4, Jingjing Chen 1,*, Tinghui Chen 2

संपादक: Antonio Cilla, Rafael Guillén Bejara

प्रस्तावना

'Annona' हा शब्द लॅटिन वाक्प्रचारावरून (ज्याचा अर्थ 'वार्षिक कापणी' असा होतो) आला असून, या वनस्पतीचा समावेश 'Annonaceae' कुळात होतो. या कुळामध्ये सुमारे 2500 प्रजाती आणि 130 हून अधिक वंश (genera) आढळतात.

'Annona squamosa' (सीताफळ) या प्रजातीचा उगम 'नव्या जगातील' (New World) उष्णकटिबंधीय प्रदेशात झाला असावा असे मानले जाते; हीच प्रजाती सर्वाधिक मोठ्या प्रमाणावर लागवडीखाली असलेली विविधता आहे [1].

या लहान उष्णकटिबंधीय वृक्षाची लागवड सर्वप्रथम १९०८ मध्ये फ्लोरिडा येथे करण्यात आली आणि आता त्याचा प्रसार जगभर झाला आहे. आजपर्यंत, 'Annona' वंशातील पाच मुख्य प्रजातींची (A. squamosa, A. atemoya, A. cherimola, A. muricata आणि A. reticulata) जगभरात व्यावसायिक स्तरावर लागवड केली जात आहे. या फळाची विविध प्रादेशिक नावे पुढीलप्रमाणे आहेत: Custard Apple (CA), सीताफळ (भारत), Anon (पोर्तुगीज), Anona (इस्त्रायल/लेबनॉन), Shijia (चीनचा मुख्य भूभाग) आणि Pineapple Sugar Apple (तैवान, चीन) [2].

या फळामध्ये काही उत्कृष्ट गुणधर्म नैसर्गिकरित्याच आढळतात; उदा. बियांचे प्रमाण कमी असणे, काढणीनंतर दीर्घकाळ टिकून राहणे (साठवणूक करणे सोपे असणे) आणि फळाला तडे जाण्याचे प्रमाण अत्यंत कमी असणे. या गुणधर्मांमुळेच या फळाने जगभरात मोठ्या प्रमाणावर लक्ष वेधून घेतले आहे. सीताफळाचे जागतिक स्तरावरील प्रमुख उत्पादक प्रदेश 'आकृती १' मध्ये दर्शविले आहेत; यामध्ये भारत हा सीताफळाचा जगातील सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे. NHB (राष्ट्रीय फलोत्पादन मंडळ, भारत) च्या अहवालानुसार, सध्या सुमारे ५५,००० हेक्टर क्षेत्र सीताफळाच्या लागवडीखाली आहे; तसेच, २०२३ मध्ये या फळाचे एकूण उत्पादन ३,८७,२६,००० टन इतके नोंदवले गेले आहे.  या फळाची निर्यात अंदाजे १,२०० टन इतकी झाली, ज्यातून १.०६ दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा अधिक उत्पन्न मिळाले.

त्यापाठोपाठ तैवान (चीन) चा क्रमांक लागतो; येथे अंदाजे ५,५०० हेक्टर क्षेत्रावर 'सीए' (CA) फळाची लागवड केली जाते आणि त्यातून ६०३ दशलक्ष डॉलर्सचे उत्पादन मूल्य प्राप्त होते. 'Volza' च्या जागतिक निर्यात आकडेवारीनुसार, २०२३ मध्ये या फळाच्या निर्यातीत मागील वर्षाच्या तुलनेत ४५ टक्क्यांनी वाढ झाली असून, भारत, व्हिएतनाम आणि कोलंबिया हे प्रमुख निर्यातदार देश ठरले आहेत. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत या फळाचा सरासरी भाव ४ ते ६ डॉलर्स प्रति किलोग्राम इतका असतो; मात्र वाहतुकीचा खर्च अधिक असल्याने काही वेळा हा भाव १० डॉलर्सपर्यंतही पोहोचतो, ज्यामुळे 'सीए' हे एक उच्च-मूल्य असलेले फळ ठरते.

CA: कस्टर्ड ॲपल (सीताफळ)