ओवा पोटदुखीवर अतिसार

 

बायोमेड रिसर्च इंटरनॅशनल
. २०१४ जून २५; २०१४:५६९०८७. doi: १०.११५५/२०१४/५६९०८७
कॅरम कॉप्टिकम एल.: विविध औषधी गुणधर्म असलेले एक वनौषधी
मोहम्मद होसेन बोस्काबादी १,*, सईद अलितानेह २, आझम अलविनेझद १

सारांश

कॅरम कॉप्टिकम एल., जे सामान्यतः “अजवाइन” म्हणून ओळखले जाते, त्याची लागवड इराण आणि भारत, गुजरात आणि राजस्थान या राज्यांसह जगातील अनेक प्रदेशांमध्ये केली जाते.

 पारंपारिकपणे, पूर्वी सी. कॉप्टिकमचा वापर पोट फुगणे, थकवा, अतिसार, पोटातील गाठी, पोटदुखी, श्वास घेण्यास त्रास आणि भूक न लागणे यांसारख्या विविध उपचारात्मक परिणामांसाठी केला जात असे.

 याचे बुरशीविरोधी, अँटीऑक्सिडंट, जीवाणूविरोधी, परजीवीविरोधी आणि हायपोलिपिडेमिक (चरबी कमी करणारे) असे इतर आरोग्यदायी फायदे देखील आहेत.  

या वनस्पतीमध्ये कर्बोदके, ग्लुकोसाइड्स, सॅपोनिन्स आणि फिनोलिक संयुगे (कार्व्हॅक्रोल), बाष्पशील तेले (थायमोल), टर्पिन, पॅरासायमिन आणि बीटा-पिनिन, प्रथिने, चरबी, तंतुमय पदार्थ, तसेच कॅल्शियम, फॉस्फरस, लोह आणि निकोटिनिक आम्ल (नियासिन) यांसारखी खनिजे असे विविध महत्त्वाचे घटक आढळतात. मागील अभ्यासांमध्ये, सी. कॉप्टिकमचे अनेक औषधी परिणाम दिसून आले आहेत. त्यामुळे, या शोधनिबंधात या वनस्पतीच्या औषधी परिणामांचा आढावा घेण्यात आला आहे.

१. प्रस्तावना

सी. कॉप्टिकम किंवा अजवाइन ही वनस्पती 'एपिएसी' (Apiaceae) वनस्पती कुळातील असून, तिच्या बियांचा भारतात अन्नपदार्थांमध्ये पूरक म्हणून मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. 

ही वनस्पती उष्ण प्रकृतीची असून मुख्यत्वे औषधीदृष्ट्या प्रभावी आहे. सी. कॉप्टिकम ही इजिप्तमधील मूळनिवासींची वनस्पती आहे.  ही वनस्पती मध्य युरोप, आशिया, भारत (बहुतेक पिके राजस्थान, गुजरात आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांमध्ये घेतली जातात), इराण (विशेषतः बलुचिस्तानचा पूर्व भाग), इराक, अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान [1, 2] यांसारख्या विविध प्रदेशांतील शुष्क आणि अर्ध-शुष्क शेतांमध्ये वाढते.

पारंपरिक औषधशास्त्रात, सी. कॉप्टिकमचे विविध उपचारात्मक उपयोग वर्णन केले गेले आहेत आणि पर्शियन पारंपरिक औषधशास्त्रात ते हजारो वर्षांपासून वापरले जात आहे [3].

 सी. कॉप्टिकमचे श्वासनलिका विस्फारक, खोकला कमी करणारे आणि श्वास घेण्यास होणारा त्रास कमी करणारे परिणाम सिद्ध झाले आहेत [3].

 रिफ्लक्स, पेटके, पोटातील गाठी, पोटदुखी आणि हेलिकोबॅक्टर पायलोरी यांसारख्या जठरांत्र विकारांमध्ये, तसेच डोळ्यांच्या संसर्गजन्य विकारांमध्ये या वनस्पतीचे उपचारात्मक परिणाम सिद्ध झाले आहेत [3].

सी. कॉप्टिकमच्या बियांच्या उपचारात्मक उपयोगांमध्ये वातहर, जंतुनाशक, अमिबियासिस कफोत्सारक, सूक्ष्मजीवविरोधी, परजीवीविरोधी, अँटीप्लेटलेट-ॲग्रीगेटरी आणि अँटिलिथियासिस तसेच सामान्य सर्दी आणि तीव्र घसादुखीवर उपचार करणे यांचा समावेश आहे [3]. या वनस्पतीमध्ये गर्भपात घडवणारे, दुग्धवर्धक आणि मूत्रवर्धक गुणधर्म आढळून आले आहेत [4, 5]. सी. कॉप्टिकममध्ये कर्करोगविरोधी क्षमतेचा पुरावा देखील आहे [6]. असे दिसून आले आहे की या वनस्पतीमध्ये गर्भविषारीपणा, गर्भपाताची क्षमता आणि दुग्धवर्धक गुणधर्म देखील आहेत [7].

मागील अभ्यासांमध्ये, सी. कॉप्टिकमसाठी विविध औषधशास्त्रीय परिणाम दर्शविले गेले आहेत. याव्यतिरिक्त, या वनस्पतीचा पारंपरिक औषधोपचारात मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. म्हणून, प्रस्तुत शोधनिबंधात सी. कॉप्टिकम आणि त्याच्या घटकांच्या विविध औषधशास्त्रीय परिणामांचा आढावा घेण्यात आला आहे.