आकृती

कलिंगड खाल्ल्यानंतर, एल-सिट्रुलीनचे रूपांतर आर्जिनिनोसक्सिनेट लायेज (ASL) आणि आर्जिनिनोसक्सिनेट सिंथेस (ASS) द्वारे एल-आर्जिनिनमध्ये केले जाऊ शकते, ज्यामुळे प्लाझ्मातील एल-आर्जिनिनची पातळी वाढते, ज्याचे एंडोथेलियल पेशींमध्ये नायट्रिक ऑक्साईड (NO) मध्ये रूपांतर केले जाऊ शकते. अशा प्रकारे, NO रक्तदाब, एंडोथेलियल कार्य, धमनीची कडकपणा आणि बायोमार्कर यांसारख्या रक्तवहिन्यासंबंधी आरोग्याच्या मापदंडांमध्ये सुधारणा करू शकते. तथापि, एल-सिट्रुलीनचा प्रभावी डोस मिळविण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात कलिंगड खाण्याची आवश्यकता असल्याने, अधिक एल-सिट्रुलीन सामग्री असलेली कलिंगडाची उत्पादने तयार करण्यासाठी अन्न तंत्रज्ञानाची आवश्यकता आहे.

१. प्रस्तावना

अनेक अभ्यासांनी दाखवून दिले आहे की कलिंगड (सिट्रुलस लॅनॅटस) खाल्ल्याने नायट्रिक ऑक्साईड (NO) ची जैवउपलब्धता वाढू शकते,

जे एक महत्त्वाचे वासोॲक्टिव्ह रेणू आहे आणि

रक्तवहिन्यासंबंधी आरोग्य राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते [१,२].

कलिंगड हे एल-सिट्रुलीनचा समृद्ध स्रोत आहे आणि ते खाल्ल्याने

 प्लाझ्मातील एल-सिट्रुलीन आणि एल-आर्जिनिनची पातळी वाढू शकते, जे NO संश्लेषणासाठी एक आवश्यक सब्सट्रेट आहे [३,४,५].

त्यामुळे, क्लिनिकल लोकसंख्येमध्ये रक्तवहिन्यासंबंधी आरोग्य सुधारण्यासाठी कलिंगड खाण्यास मोठ्या प्रमाणावर प्रोत्साहन दिले जाते.

बिघडलेले रक्तवहिन्यासंबंधी कार्य हे एल-आर्जिनिनच्या कमी उपलब्धतेशी आणि वाढलेल्या रिॲक्टिव्ह ऑक्सिजन प्रजातींशी (ROS) संबंधित आहे, जे NO संश्लेषणावर नकारात्मक परिणाम करू शकतात किंवा त्याचा ऱ्हास वाढवू शकतात [६,७]. या कारणास्तव, मागील अभ्यासांनी हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी जोखीम घटक असलेल्या व्यक्तींमध्ये NO पूर्ववर्तींनी समृद्ध असलेल्या अन्नाचा फ्लो-मेडियेटेड डायलेशन (FMD, एंडोथेलियल कार्याचे एक सुवर्ण मानक माप), पल्स वेव्ह व्हेलॉसिटी (धमनीच्या कडकपणाचे एक माप) आणि रक्तदाबावर होणाऱ्या परिणामाचा अभ्यास केला आहे [२,८,९,१०,११].

तथापि, कलिंगड खाल्ल्यानंतर सकारात्मक रक्तवहिन्यासंबंधी परिणाम दिसून न आल्याचे पुरावे देखील आहेत [८,९,१२].

विशेष म्हणजे, ज्या अभ्यासांमध्ये रक्तवहिन्यासंबंधी मापदंडांमध्ये सुधारणा झाली नाही, त्यांमध्ये कलिंगडाच्या उत्पादनांमध्ये एल-सिट्रुलीनचा कमी डोस दिला गेला होता, जे सूचित करते की रक्तवहिन्यासंबंधी फायदे सुनिश्चित करण्यासाठी एल-सिट्रुलीनची पुरेशी मात्रा देणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे, आर्जिनिन-NO मार्ग सक्रिय करण्यासाठी कलिंगडाच्या उत्पादनांमध्ये एल-सिट्रुलीनचा पुरेसा डोस देण्यासाठी किंवा त्याची सामग्री टिकवून ठेवण्यासाठी अन्न तंत्रज्ञानाचा (उदा. स्प्रे आणि फ्रीझिंग ड्रायर प्रक्रिया, इत्यादी) वापर केला गेला आहे.  म्हणून, या वर्णनात्मक पुनरावलोकनाचा उद्देश टरबूजच्या सेवनाचा रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्याच्या मापदंडांवर होणाऱ्या परिणामांबद्दलच्या सध्याच्या पुराव्यांवर चर्चा करणे आणि या उत्पादनांमध्ये पुरेसा एल-सिट्रुलिनचा साठा सुनिश्चित करण्यासाठी अन्न तंत्रज्ञानाच्या महत्त्वपूर्ण प्रासंगिकतेचा शोध घेणे हा आहे.

२. एल-सिट्रुलिनचे गुणधर्म

एल-सिट्रुलिन हे एक तटस्थ, अनावश्यक अमिनो आम्ल आहे [१३]. एल-सिट्रुलिनचे अंतर्जात संश्लेषण आतड्यांच्या पेशींमध्ये (एन्टेरोसाइट्स) होते, जिथे अनेक विकर आहारातून मिळालेल्या अमिनो आम्लांचे एल-सिट्रुलिनमध्ये रूपांतर करतात [१४].

उदाहरणार्थ, युरिया चक्रात (अमोनियाचे विषारीकरण कमी करण्याचा एक महत्त्वाचा मार्ग), ऑर्निथिन कार्बामॉयलट्रांसफेरेज हे विकर एल-ऑर्निथिनचे एल-सिट्रुलिनमध्ये रूपांतर करते [१४,१५]. याव्यतिरिक्त, एल-ग्लुटामिन आणि एल-आर्जिनिन हे एल-सिट्रुलिनचे अप्रत्यक्ष स्रोत आहेत, कारण आर्जिनेज विकराद्वारे एल-आर्जिनिनचे एल-ऑर्निथिनमध्ये रूपांतर केले जाऊ शकते [१६]. शिवाय, ऑर्निथिन अमिनोट्रांसफेरेज ग्लुटामिनचा वापर करून एल-ऑर्निथिन तयार करते [१६], ज्याचे एल-सिट्रुलिनमध्ये रूपांतर केले जाऊ शकते.

एल-सिट्रुलिनची निर्मिती नायट्रिक ऑक्साईड (NO) संश्लेषणादरम्यान देखील होऊ शकते.

या मार्गामध्ये, एल-आर्जिनिन हे एंडोथेलियल NO सिंथेस (eNOS) विकरासाठी एक सब्सट्रेट आहे, जे NO आणि एल-सिट्रुलिन तयार करते [१७].

विशेष म्हणजे, आर्जिनिनोसक्सिनेट सिंथेस (ASS) आणि आर्जिनिनोसक्सिनेट लायेज (ASL) या दोन विकरांच्या क्रियेद्वारे एल-सिट्रुलिनचे पुन्हा एल-आर्जिनिनमध्ये रूपांतर केले जाऊ शकते, ज्यामुळे एंडोथेलियममध्ये NO उत्पादनासाठी एल-आर्जिनिन उपलब्ध होते [१८,१९]. एल-सिट्रुलिन हे एल-आर्जिनिनचे पूर्वगामी असल्यामुळे, अभ्यासांनी एल-सिट्रुलिन पूरक आहाराचा NO जैवउपलब्धता आणि रक्तवाहिन्यांच्या कार्यावर होणाऱ्या परिणामाचे मूल्यांकन केले आहे. याव्यतिरिक्त, मागील अभ्यासांनी दाखवले आहे की प्लाझ्मा एल-आर्जिनिनची पातळी वाढवण्यासाठी एल-सिट्रुलिन हे एल-आर्जिनिन पूरक आहारापेक्षा अधिक प्रभावी असू शकते, कारण एल-आर्जिनिनच्या विपरीत, एल-सिट्रुलिनचे आतडे, यकृत आणि एंडोथेलियममधील आर्जिनेजद्वारे चयापचय होत नाही [१८,१९].  या संदर्भात, एल-सिट्रुलिन हे एल-आर्जिनिन आणि नायट्रिक ऑक्साईडची (NO) जैवउपलब्धता वाढवण्यासाठी आणि रक्तवाहिन्यांचे कार्य सुधारण्यासाठी एक महत्त्वाचे आहारातील पूरक ठरू शकते (आकृती १).

संदर्भ

न्यूट्रिएंट्स

. २०२२ जुलै १५;१४(१४):२९१३. doi: 10.3390/nu14142913

रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्यावर टरबूज (सिट्रुलस लॅनॅटस) सेवनाचा सद्यस्थितीतील पुरावा: अन्न विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून

मोनिका व्होलिनो-सौझा १,२, गुस्तावो व्हिएरा डी ऑलिव्हिरा १,३, कार्लोस ॲडम कॉन्टे-ज्युनियर २, आर्टुरो फिगुएरोआ ४,*, थियागो सिल्वेरा अल्वारेस १,५,*

संपादक: फ्रान्सिस्को व्हिसिओली