उच्च रक्तदाबाचे आहारविषयक आणि औषधविरहित व्यवस्थापन

 

उच्च रक्तदाबाचे आहारविषयक आणि औषधविरहित 

व्यवस्थापन

सारांश

उच्च रक्तदाब हा एक कपटी आजार आहे ज्यामुळे हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी गुंतागुंत होण्याचा धोका असतो आणि जर त्यावर योग्य उपचार केले नाहीत तर विविध गंभीर गुंतागुंत होऊ शकतात. आर्थिक मर्यादा,

तसेच कमी किंवा जवळजवळ कोणतेही दुष्परिणाम नसताना अतिरिक्त फायदे मिळत असल्याने, उच्च रक्तदाबाचे औषधविरहित व्यवस्थापन

विकसित आणि विकसनशील दोन्ही देशांमध्ये उच्च रक्तदाबाचा सामना करण्यासाठी एक आकर्षक दृष्टिकोन बनला आहे. या समीक्षा लेखासाठी मूळ अभ्यास, यादृच्छिक नियंत्रित चाचण्या आणि मेटा-विश्लेषणांवर भर देऊन संबंधित संदर्भांसाठी MEDLINE शोध घेण्यात आला. आहार पद्धतीतील बदलांसह जीवनशैलीतील बदल, कमी सोडियम, संतृप्त चरबी आणि उच्च कॅल्शियम, मॅग्नेशियम व पोटॅशियम असलेले विशेष आहार घेणे आणि सर्केडियन लयसोबत सुसंगतपणे काम करणाऱ्या वेळेनुसार मर्यादित जेवणासारख्या नवीन पद्धतींचा अवलंब करणे, हे उच्च रक्तदाबाच्या औषधविरहित व्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात नवीन संधी निर्माण करत आहेत. रक्तदाब प्रभावीपणे कमी करणारे जीवनशैलीतील बदल म्हणजे वाढलेला शारीरिक व्यायाम, वजन कमी करणे, मद्यपानावर मर्यादा, योगाची शिथिलीकरण तंत्रे, ॲक्युपंक्चर, ताई ची, माइंडफुलनेस-आधारित तणाव कमी करण्याचा कार्यक्रम आणि ट्रान्सेंडेंटल मेडिटेशन.

आजूबाजूच्या हवेतील वायू प्रदूषण

खराब आरोग्याशी जोडलेले आहे आणि जागतिक आजारांच्या ओझ्यामध्ये त्याचा मोठा वाटा आहे. २.५ μm पेक्षा कमी व्यासाचे सूक्ष्म कण (PM2.5)

हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी आजार आणि मृत्यूशी घट्टपणे संबंधित आहेत. पीएमच्या अल्प-मुदतीच्या संपर्कामुळे (तास ते आठवडे) मायोकार्डियल इन्फेक्शन, स्ट्रोक आणि हृदयविकाराचा झटका यासह प्रतिकूल हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी घटनांची शक्यता वाढते आणि दीर्घकालीन संपर्क हा धोका अनेक पटींनी वाढवतो. औषधविरहित पद्धती रोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात सुरू केल्या पाहिजेत आणि औषधांसोबत सुरू ठेवल्या पाहिजेत.

आहार

रक्तदाब कमी करण्यासाठी, संपूर्ण धान्य, अधिक भाज्या आणि फळे यांचा समावेश असलेला आहार घेण्याची शिफारस केली जाते. (८, ९) इतर शिफारसींमध्ये कमी चरबीयुक्त दुग्धजन्य पदार्थ, कुक्कुटपालन उत्पादने, मासे, कडधान्ये, उष्णकटिबंधीय नसलेली वनस्पती तेल आणि सुका मेवा यांचा समावेश आहे; आणि मिठाई, साखर-युक्त पेये आणि लाल मांस यांचे सेवन कमी करणे. आहाराच्या पद्धतीवर योग्य कॅलरीची आवश्यकता, वैयक्तिक आणि सांस्कृतिक अन्नाची आवड आणि मधुमेह आणि तीव्र मूत्रपिंडाचा आजार यांसारख्या इतर वैद्यकीय स्थितींसाठी पोषण उपचारांचा देखील प्रभाव पडतो. हे विविध आहार योजनांद्वारे साध्य केले जाऊ शकते. हे साध्य करण्याचा एक मार्ग म्हणजे 'डायटरी ॲप्रोचेस टू स्टॉप हायपरटेन्शन' (DASH) आहार, यूएस कृषी विभागाचे अन्न नमुने किंवा अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या आहारासारख्या योजनांचे पालन करणे.  डायटरी अप्रोचेस टू स्टॉप हायपरटेन्शन (DASH) आहारामध्ये अधिक फळे आणि भाज्या खाण्यावर, परंतु दुग्धजन्य पदार्थ, संतृप्त चरबी, लाल मांस आणि गोड पदार्थ व साखरयुक्त पेये कमी खाण्यावर भर दिला जातो. डॅश आहारामुळे सिस्टोलिक रक्तदाब (SBP) मध्ये ५.५ मिमी एचजी आणि डायस्टोलिक रक्तदाब (DBP) मध्ये ३ मिमी एचजीने घट झाल्याचे दिसून आले. EPIC (युरोपियन प्रॉस्पेक्टिव्ह इन्व्हेस्टिगेशन इन कॅन्सर अँड न्यूट्रिशन) अभ्यासाच्या निष्कर्षांनुसार, ७०६१ उच्च रक्तदाब नसलेल्या महिलांमध्ये (३५-६४ वर्षे), शरीराचे वजन, कमरेचा घेर, बॉडी मास इंडेक्स, प्रक्रिया केलेले मांस आणि वाइन व बटाट्यांचे सेवन यांचा रक्तदाबाच्या मूल्यांशी थेट संबंध होता;  भाज्या, दही आणि अंडी यांचे वाढलेले सेवन एसबीपीशी व्यस्तपणे संबंधित होते (आणि तेलाचा वापर डीबीपी पातळीशी संबंधित होता).१३ एका दुसऱ्या अभ्यासात रक्तदाब पातळी आणि फळे व भाज्यांच्या भूमध्यसागरीय आहारादरम्यान नकारात्मक संबंध दिसून आला.१४ ENCORE (Exercise and Nutritional Interventions for Cardiovascular Health) अभ्यासात, जास्त वजन असलेल्या उच्च रक्तदाबाच्या व्यक्तींमध्ये 'डायटरी अप्रोचेस टू स्टॉप हायपरटेन्शन' (DASH) आहाराच्या दीर्घकालीन परिणामांमध्ये, १६ आठवड्यांच्या उपचारानंतर ८ महिन्यांच्या फॉलो-अपमध्ये, रक्तदाब, व्यायाम आणि शरीराच्या वजनावर काही फायदेशीर परिणाम दिसून आले. तथापि, कायमस्वरूपी जीवनशैलीत बदल घडवून आणणाऱ्या प्रभावी पद्धतींची आवश्यकता आहे.१५ SUN ("Seguimiento Universidad de Navarra") प्रकल्पाच्या अभ्यासात, सहा वर्षे निरीक्षण केलेल्या ९४०८ पुरुष आणि स्त्रियांमध्ये, भूमध्यसागरीय आहाराच्या अंमलबजावणीमुळे एसबीपी आणि डीबीपी मूल्यांमध्ये घट झाल्याचे दिसून आले. भूमध्यसागरीय आहाराच्या मध्यम अंमलबजावणीमुळे एसबीपीमध्ये २.४ mmHg आणि डीबीपीमध्ये १.३ mmHg घट झाली; तर अधिक पद्धतशीर अंमलबजावणीमुळे एसबीपी आणि डीबीपीमध्ये अनुक्रमे ३.१ आणि १.९ mmHg घट झाली.१६ याव्यतिरिक्त, हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधीच्या आजारांचा उच्च धोका असलेल्या ७७२ व्यक्तींमध्ये (५५-८० वर्षे) भूमध्यसागरीय आहार स्वीकारल्यामुळे एसबीपीमध्ये ७.१ mmHg घट झाली.

डॉक्टरी सल्ला घेणे गरजेचे आहे

Ref 

J Clin Hypertens (Greenwich)

. 2021 Mar 18;23(7):1275–1283. doi: 10.1111/jch.14236

उच्च रक्तदाबाचे गैर-औषधी व्यवस्थापन

नर्सिंग वर्मा १,✉, स्मृती रस्तोगी १, युक-चिन चिया २, सौलत सिद्दीकी ३, युडा तुराना ४, हाओ-मिन चेंग ५, गुरु प्रसाद सोगुनुरु ६, जाम चिन टे ७, बून वी टीओ ८, त्झुंग-डाऊ वांग ९, केल्विन काम फाई त्सोई १०, काझुओमी  कारिओ ११

Ref

J Clin Hypertens (Greenwich). 2021 Mar 18;23(7):1275–1283. doi: 10.1111/jch.14236

Non‐pharmacological management of hypertension

Narsingh Verma 1,✉, Smriti Rastogi 1, Yook‐Chin Chia 

2, Saulat Siddique 3, Yuda Turana 4, Hao‐min Cheng 5, Guru Prasad Sogunuru 6, Jam Chin Tay 7, Boon Wee Teo 8, Tzung‐Dau Wang 9, Kelvin Kam Fai TSOI 10, Kazuomi Kario 11